-------
XIX esrin evvellerinde Shimali Azerbaycan Rusiya terefinden zebt edildikden sonra (Turkmenchay Sulh Muqavilesi) Azerbaycanin cenub topraqlari Iranin hakimiyyeti altina dushdu ve belelikle, Azerbaycan Shimali-Cenubi olmaqla ikiye bolundu. Sovet hakimiyyeti dovrunde ise Shimal ve Cenub terimi aradan goturulerek, Sovet Azerbaycani ile evez edildi ve bununla da, bolunmush xalq, bolunmush Azerbaycan problemi bacariqla perdelendi. 1918-ci il 28 mayda Sherqde ve Azerbaycan xalqinin tarixinde ilk Parlamentli Respublika , Azerbaycan Demokratik Respublikasi yaradildi.
ADR Turk ve Islam dunyasinda ilk demokratik, huquqi ve dunyevi dovlet numunesi idi. Yeni demokratik respublika yaradilirken Azerbaycanin erazisi 114 min kvadrat km -i ehate edirdi. Rusyanin ishgalindan once ise erazilerimiz 150 min kvadrat km -i ehate edirdi. Azerbaycan Demokratik Respublikasi gergin ve murekkeb ichtimai-siyasi sheraitde cemi 23 ay fealiyyet gostere bildi
. Bolsheviklerin gelebesinden sonra yaradilan Sovetler Birliyi, Azerbaycani mecburi suretde oz terkibine daxil etdi. Sovet hakimiyyeti illerinde de topraqlarimiza qarshi tecavuz sona yetmedi. Bele ki, erazimizin 26 min kvadrat km -i yeni yaradilan Ermenistan Sovet Respublikasinin terkibine daxil edildi. Bu siyaset sonraki illerde de davam etdirilmish, 1947-53-cu illerde 600 mine yaxin Azerbaycan Turku oz dede-baba topraqlari olan Qerbi Azerbaycandan mecburi suretde kochurulmushler. Sonralar-Sovetler Ittifaqinin suqutuna getirecek bohranli 88-ci ilde bashlayan munaqishede ise yerde qalan 250-mine yaxin Azerbaycanli oz topraqlarondan ( Qerbi Azerbaycandan) tamamile deportasiya olundu.
Belelikle de, ermeniler oz ali meqsedleri-mono-etnik dovlet qurmaq yolunda ileriye dogru daha bir addim atmish oldular.1991-ci ilde Sovet imperiyasinin dagilmasi ile Azerbaycan yeniden oz musteqilliyini elan etdi. Bu zaman ise Ermenistanin Azerbaycana qarshi topraq iddialari davam etmekde idi. 1990-94-cu illerde suretlenen Qarabag munaqishesi neticesinde Ermenistan Rusiya herbi birleshmelerinin komeyi ile Azerbaycan Respublikasinin terkib hissesi olan Dagliq Qarabag Muxtar Vilayetini (4400 kvadrat km ) tamamile ishgal etdi ve orada yashayan Azerbaycan Turklerini soyqirima meruz qoydu. Eyni zamanda Dagliq Qarabag etrafi rayonlari da iggal ederek, ehalisini vahshicesine qetle yetirdiler.1991-ci ilde Sovet imperiyasinin dagilmasi ile Azerbaycan yeniden oz
musteqilliyini elan etdi. Bu zaman ise Ermenistanin Azerbaycana qarshi topraq iddialari davam etmekde idi. 1990-94-cu illerde suretlenen Qarabag munaqishesi neticesinde Ermenistan Rusiya herbi birleshmelerinin komeyi ile Azerbaycan Respublikasinin terkib hissesi olan Dagliq Qarabag Muxtar Vilayetini (4400 kvadrat km ) tamamile ishgal etdi ve orada yashayan Azerbaycan Turklerini soyqirima meruz qoydu. Eyni zamanda Dagliq Qarabag etrafi rayonlari da iggal ederek, ehalisini vahshicesine qetle yetirdiler.
1991 Esgeran
1991 Hadrut
Dekabr 1991- ci il Xocavend (erazisi 1458 kvadrat km)
26 fevral 1992-ci il Xocali (erazisi 936 kvadrat km)
8 may 1992-ci il Shusha (erazisi 298 kvadrat km )
17 may 1992-ci il Lachin (erazisi 1875 kvadrat km)
3- 4 aprel 1993-cu il Kelbecer (erazisi 1936 kvadrat km)
23 iyul 1993-cu il Agdam (erazisi 1154 kvadrat km)
18 avqust 1993-cu il Cebrayil (erazisi 1050 kvadrat km)
23 avqust 1993-cu il Fuzuli (erazisi 1112 kvadrat km)
31 avqust 1993-cu il Qubadli (erazisi 826 kvadrat km)
30 oktyabr 1993-cu il Zengilan (erazisi 707 kvadrat km)
Ishgal olunmush Dagliq Qarabag ve onun etraf rayonlarinin butun tarixi, medeni abideleri mehv edildi ve ya qaret edildi. 100 minlerle insan ev-eshiklerinden didergin dushdu ve oz vetenlerinde qachqinliq taleyi yashamali oldu. Bu ishgallarla bagli, BMT-nin Tehlukesizlik Shurasi aprel-noyabr 1993-cu ilde ozunun 822, 853, 874, 884 sayli qetnamelerini qebul etmish, lakin bu gune kimi yerine yetirilmemishdir. Ermeniler ve onlarin ayri-ayri lobbilerinin dunya miqyasinda apardigi Anti-Turk fealiyyeti neticesinde olkemiz topraqlarinin 20 faizini itirdi.
-------
» Qan Yaddashimiz
» Ana sehife